FİNANSAL PİYASALAR VE GELİŞİMİ  (1)

             Herkesin finans _ finansçı olduğu, ama aslında olmadığı bir süreç yaşıyoruz. Olmadığı diyorum; olsaydı birbirimize üç beş kuruş tasarrufum var, güvenli ve en fazla getirili değerlendirme yöntemi ne? Nerede ve nasıl değerlendirmeliyim? Ekonomistlere kur veya altının durumu ne olacak? Diye sormazdık. Bu amaçla son yarım asırdaki finansal dünyaya ve gelişimine bir göz atma ve en genel özetlenmiş yaklaşımla, birkaç yazılık tanımlama yapmaya çalışacağım. Uluslararası, ulusal piyasalar ile yatırıma bağlanmış araçları sırasıyla anlatmanın zorluğunu da göze almalıyım.

               Yatırım hangi piyasada ve ne miktarda yapılırsa yapılsın taşıdığı riskler açısından ulusal ve uluslararası alanda meydana gelen ekonomik ve sosyal olaylardan soyutlanamaz ve çoğu zaman da dolaysız olarak etkilenir. Bu nedenle eldeki tasarrufları herhangi bir alanda değerlendirirken, piyasanın bütünü hakkında da mutlaka bilgi sahibi olmak gerekir.

                İkinci Dünya Savaşından sonraki dönemde birçok alanda olduğu gibi finansal piyasalarda da oldukça hızlı değişiklik ve gelişmeler ortaya çıktı. Bu değişikliklerin temelinde 1960’ lı yıllarda, gelişmiş sanayi ülkelerinde ve özellikle ABD de enflasyon oranının yükselmesi ile bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler yatmaktadır.

                 2. dünya Savaşı sonrasında kabul edilmiş olan, döviz kurlarının dar sınırlar içinde oynamasına izin veren sistemin 1970’ li yıllarda terkedilerek yerine esnek kur sistemine geçilmesi de finansal piyasalarda önemli değişikliklere yol açtı.

                  ABD’ de 1960’ lı yıllardan itibaren enflasyonun ve buna paralel olarak faiz oranlarının yükselmesi, bono ve tahvil gibi sabit getirili yatırım araçlarında zararların ortaya çıkmasına neden oldu ve bu piyasalarda faiz oranı riski oluştu. Bu ülkede üç aylık hazine bonolarının faiz oranları 1950’li yıllardan 1980’li yıllara yüzde bir ile yüzde on beş arasında dalgalanmaktaydı. Faiz oranlarındaki bu dalgalanmalar ve faiz oranı riski sonucunda önemli sermaye kazanç ve kayıpları oluştu. Sabit getirili yatırımlarda bile getiriyle ilgili belirsizlikler ortaya çıktı.

                 Finansal aracı kurumlar bir yandan risklerini en aza indirmeye çalışırken, diğer yandan halka sundukları finansal ürünlerin satışlarının düştüğünü gözlemlediler. Fonların azalması ve dolayısıyla kârların düşmesine neden olan bu süreç sonucunda finansal aracılar, piyasaya sürebilecekleri yeni ürünleri araştırmaya başladılar. Opsiyon (belli bir fiyattan belli bir vadede herhangi bir finansal aracı satın alma ve satma konusunda iki yatırımcı arasında sözleşme) borsası böyle bir arayışın sonucudur.

                   Bilgisayar teknolojisinde ve dolayısıyla iletişim olanaklarında sağlanan çok büyük ilerlemeler sayesinde, farklı ülkelerdeki finansal piyasalar arasında hızlı ve sürekli bir ilişki kuruldu. Sermaye hareketleri gelişmiş sanayi ülkeleri arasında daha yoğun olmak üzere giderek küreselleşti. Günümüzde para hareketleri yirmi dört saat boyunca devam etmektedir. New York’taki bir satıcı ya da alıcı kendi ülkesindeki borsası kapandıktan sonra isterse, o an açık olan Japonya ve Avrupa ülkeleri ya da diğer borsalardan birinden, işlem fiyatlarını öğrenir. Uluslararası finansal bilgi sağlayan herhangi bir yayın kuruluşunun ekranından izleyerek, talep ettiği bir yatırım aracını oldukça düşük işlem masrafı ödeyerek satın alma veya satma olanağına sahiptir.

                   Sınırlar ötesi para hareketinin giderek daha kolay, çabuk ve ucuz yapılabilir olması sonucunda, değişik düzeylerde risk _ kârlılık potansiyeli taşıyan ve oldukça farklı derinliklere sahip ulusal finans piyasalarından oluşan bir küresel finans pazarı, yasalar sermaye hareketlerine izin verdikçe, daha belirgin bir biçimde ortaya çıktı.

                    Gelişmiş sanayi ülkelerinde çeşitli finansal aracılar elinde toplanan fonlar ve sanayi yatırımına dönüşmeyen oldukça önemli miktarlardaki sermaye birikimi, bu küresel piyasada “sıcak para” adı altında turlar atmaya başladı.

                    1993 yılında Avrupa Birliği kur sisteminde ortaya çıkan krizde uluslararası vurguncuların açığa Sterlin satışlarıyla, İngiliz Merkez Bankası’ na kafa tutabilmeleri ve Sterlin’ in devalüe edilmesi vurgunların boyutları ve gücü konusunda örnek oldu. 1994 Türkiye ve 1994 sonlarında başlayan Meksika finansal krizlerinin derinleşmesinde bu tür uluslararası sermaye hareketlerinin rolünden söz edilebilir.

                   İleri sanayi ülkelerindeki para ve sermaye piyasaları gelişmişliğin doğal sonucu olarak, iş hacminin derinliği, aracı kuruluşların çokluğu, finansal yatırım araçlarının çeşitliliği ve piyasayı düzenleyen hukuki altyapının yeterliliği ile denetim mekanizmalarının etkinliği açısından gelişmekte olan piyasalara göre oldukça farklı durumdadır. ABD, Japonya ve İngiltere günümüzdeki en gelişmiş finansal piyasalara sahiptir.

                  Gelişmiş sermaye piyasalarında tasarruflar bireysel yatırımcılardan çok, finansal aracı konumunda olan kurumsal yatırımcılar tarafından yönlendirilir. Ellerindeki fonları uzun vadelerle kullanırlar ve özellikle menkul kıymet borsalarının aşırı düştüğü veya yükseldiği durumlarda, tersine pozisyon alarak piyasayı istikrarsızlıktan korumayı amaçlarlar. Bütün bu uygulama ve sistemlere bilgisayarların gelişimi ile sanal para sistemi de kendisini entegre etmektedir günümüzde.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Osman Kara - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Haber Milas Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Haber Milas hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Haber Milas editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Haber Milas değil haberi geçen ajanstır.



Anket Koronavirüs denetimlerini yeterli buluyor musunuz?